با احترام ، پیرو اطلاعیه شماره 2 مبنی بر تشکیل    

  کلاس ضمن خدمت 40 ساعته زمین شناسی به‌اطلاع    

  آن‌دسته از همکاران که در این کلاس ثبت‌نام کرده‌اند   

  می‌رساند که شروع کلاس‌ها از

8/9/86   بـه      15/9/86

در صفحه اول در قسمت ترکیب هوا بهتر است که تیتر بندی به این صورت تصحیح شود : ابتدا تقسیم بندی لایه های هوا از نظر ترکیب شیمیایی و سپس در قسمت هوموسفر به تیتر ترکیب هوای معمولی خواهیم رسید . سپس در آنجا به تقسیم بندی های آن چه از نظر گازها و چه از نظر کلی اشاره می شد .

همچنین در قسمت توضیح اهمیت گاز اکسیژن بهتر این بود ،‌ بجای اشاره به مرگ فوری موجودات در اثر کمبود این گاز ، این جمله در کتاب ذکر می گردید : مهمترین فایده این گاز نقشی است که در تنفس موجودات زنده ایفا می کند . این جمله هم از نظر بیان و هم ماندگاری در ذهن دانش آموزان موثر است .

در قسمت تروپوسفر ،‌ جائیکه ارتفاع لایه 8 تا 18 کیلومتر ذکر می گردد ،  می توان به علت این تفاوت ضخامت اشاره کرد . در کلاس درس ، من درباره علت آن به دانش آموزان ،‌به انقباض و انبساط گازها در منطقه استوا و قطبین اشاره می کنم و با استفاده از روش پرسش و پاسخ بچه ها خود علت این موضوع را بیان می کنند .

در بخشی که در مورد لایه ازون صحبت می شود ،‌ فرمول تشکیل ازون و نقش اشعه ماوراء بنفش برای بچه ها در پای تخته نوشته می شود تا بهتر بتوانند موضوع را فهمیده و به خاطر بسپارند :          

(‌مادون قرمز ) امواج حرارتی +‌                                      اشعه  ماوراء بنفش   

همچنین بهتر بود تا درباره محل سوراخهای لایه ازون کمی بیشتر توضیح داده می شد . در قسمت طرح یا شکل 5- 2 که نابودی ازون توسط کلر نمایش داده می شود در بخش سوم آن ، من برای بچه ها درباره منشأ‌ اتم اکسیژن آزاد ،‌ با توجه به لایه های هتروسفر و اکسیژن اتمی که در دومین لایه آن وجود دارد ،‌مشخص می کنم .

درقسمت یونوسفر سوال مربوط به زیر نویس 6 – 2 را به این صورت می توان مطرح کرد که چرا ،‌امواج رادیویی ایستگاههای دوردست در شب بهتر یا فت می شوند ؟ که جواب آن در زیر نویس شکل داده شده است .

دربخش دمای هوا ،‌ بهتر بود که در متن کتاب نیز اعداد مربوط به تقسیم بندی اشعه خورشید ذکر می گردید تا اهمیت و یادگیری آن به دانش آموزان تاکید شود . در ادامه آن جائیکه در متن اشاره به تفاوت طول موج های دریافتی از  خورشید و بازتابی از زمین می شود ، من این مفهوم را بر روی شکل ی به این صورت نشان می دهم :

در مبحث مربوط به عرض جغرافیایی برای تفهیم بهتر تفاوت اشعه مایل و قائم نیز می توان از شکل روبرو استفاده کرد :

درنتیجه دانش آموز ، خود متوجه خواهد شد که چون اشعه قائم به

 سطح کمتری نسبت به مایل می تابد در نتیجه انرژی به واحد سطح

بیشتر می رسد یا به عبارتی زمین بیشتر گرم می شود .

                                                                                       سطح بزرگتر  

سطح کوچکتر

در قسمت چرخش زمین هم ،‌ در مورد حداکثر و حداقل دما ، جملات کتاب رسایی کامل را ندارد . می توان به این صورت در مورد دمای حداکثر توضیح داد که : چون در این ساعت مجموع یا برآیند دو انرژی یعنی هم گرمایی که مستقیم از خورشید دریافت می شود و هم گرمایی ک هپس ا ز گرم شد ن از زمین منعکس می گرد د . ازبقیه ساعات روز بیشتر می باشد . پس بر خلاف انتظار دما از ساعت 12 ظهر که خورشید بطور کاملاً مستقیم می تابد بیشتر است .

در شروع مبحث باد که علت وزش باد ،‌ اختلاف فشار هوا در در نقطه مجاور هم ذکر شده است ،‌ جهت را نهایتاً از فشار بیشتر به سمت هوای گرم بیان کرده است . می توانست برای توضیح کامل و صریح در یک جمله آن را خلاصه کند : جهت جریان هوا همیشه از منطقه پر فشار و سرد به منطقه کم فشار و گرم می باشد    . همچنین در ادامه این پاراگراف ،‌این توضیح را  نیز اضافه کرد که خشکیها همیشه نسبت به دریا ها هم  زودتر گرم می شوند و هم زودتر سرد می شوند . از این جمله می توان در مباحث یعدی باد ،‌ یعنی نسیم دریا و خشکی و همچنین بادهای موسمی استفاده کرد ، چون اگر در این قسمتها دانش آ»وز مطلب را کامل درک کند هیچگاه آن را فراموش نخواهد کرد . به عنوان مثال :

در نسیم دریا و خشکی از روی شکل روبروی می توان مطلب را بهتر تشخیص داده و جهت حرکت باد را معین کرد .

خط ساحلی                 روز

گرم                     سرد

         خشکی

سرد                     گرم

شب

در مورد شکل 14- 2  حتماً باید جدول مربوط به آن که در کتاب قبلی موجود بود ،‌ در اختیار دانش آموز قرار گیرد ،‌ زیرا در مثال کتاب در مواجهه با عدد 2/17 که در فرمول رطوبت نسبی جایگزین شده به مآخذ آن پی برد .

دما درجه C    20-             10-          0         5           10               15           20             25              30

رطوبت لازم         1/1            3/2        9/4       8/6          4/9             8/12          2/17          9/22           1/30

مقدار رطوبت لازم برای اشباع هوا در دماهای مختلف

در مبحث مربوط به شکل ابرها بعد از دسته بندی کلی و توضیح کلمات آلتو نیمبوس ، تا یکی از نامهای مرکب موجود در شکل ذکر می گردید و بعد در مورد مفهوم آن ،‌با توجه به کلمات تشکیل د هنده اش توضیح داده می شد . مثلاً آلتو کومولوس به معنی ابر توده ای که در ارتفادع بیش از حد معمول تشکیل شد ه است .

در مورد دود ،‌من بطور معمول اسم کامل و لفظ انگلیسی آن را برای  دانش آموزان ذکر می کنم یعنی مه دود فتو شیمیایی یا Smog‌ همچنین در مورد شرایط تشکیل مه دود بهتر بود این عوامل بطور مشخص و به ترتیب ذکر می شدند چون طرز بیان کتاب نا مرتب  و نا مشخص  است . بهتر بود به این صورت نوشته می شد : مه دود در شرایط خاصی ایجاد می شود که شامل : هوای ساکن و بدون باد -  نور خورشید و همچنین گرمای ناشی از سوختهای فسیلی می باشد . سپس گازهای اولیه که در تشکیل آن نقش دارند یعنی و  مشخص می گردید و بعد از آن هم گازهای حاصل از این پدیده بصورت مشخص و در کنار هم نوشته می شد یعنی گاز اوزن  - ترکیبات نیتروژن و ترکیبات گوگردی . در حالیکه گازهای حاصل ،‌ هر کدام در سطری جداگانه و با فاصله از هم مطرح شده بطوریکه ارتباط میان آنها تا حدی گسسته شده است .

در قسمت آب و هوا ( اقلیم ) در سطر اول ذکر شده که آب و هوا تابع دو عامل اصلی دما و بارش است . سپس در صفحه بعد تیتری تحت عنوان عوامل موثر بر آب و هوا داریم که  خودشان پنج مورد است . این دو مطلب گاهی توسط دانش آموزان در هنگام پرسش اشتباه می گردد  . ( با اینکه در هنگام تدریس با توضیحات کافی مطلب روشن گردیده است . )

نقد و بررسی فصل سوم :

در قسمت املاح آب دریا برای تعریف درجه شوری بهتر بود تا تعریف آن بصورت یکپارچه بیان شود نه اینکه قسمتی در بالای شکل و بقیه در زیر شکل . بدین صورت که : اگر یک لیترآب دریا تبخیر شود حدود 5/34 گرم نمک بجا می ماند که بر حسب گرم بر کیلوگرم بیان شده و به آن درجه شوری می گویند .

در تیتر دما ، وقتی عمق نفوذ نور در آب دریا بیان می شد ،‌ می توانستند به ارتباط این عمق با موجودات فتوسنتز کننده و نقش آن در ارتباط با زنجیره های غذایی در دریا اشاره ای داشته باشند .

در قسمت جریانهای دریایی افقی به جز گلف استریم و لابرادور می توانستند به جریانهای ایاشیو و کوروشیو نیز اشاره کنند تا دانش آموزان با مثالهای بیشتری آشنا شوند .

در قسمت شکل شناسی بستر اقیانوس ،‌ توضیح روش تعیین عمق امروزی ، بهتر بود تا به فرمول d = v.t  عمق اشاره می شد و اینکه زمان رفت و برگشت تقسیم بر 2 شده تا زمان یک رفت حاصل شود . v هم که سرعت موج وتی در آب بوده و معلوم است ، پس می توان d عمق یا مسافت را محاسبه کرد .

در مورد منطقه فلات قاره چون شامل مطالب بیشتری است می توانستند بطور جداگانه و مجزا آ ن را مطرح کنند نه اینکه همزمان با سراشیب و خیز قاره . بعداً در مورد این دو مطلب جداگانه توضیح مختصری ذکر می شد .

همچنین در قسمت پشته های اقیانوسی می توانستند نا م دیگر آن یعنی رشته کوههای میان اقیانوسی را نیز مطرح کنند تا دانش آموز با آن آشنا گردد و چون در کتاذب سال بعد این قسمت از اقیانوس به این نام خوانده شده است و در تیتر آخر این قسمت نیز کلمه منفرد به کوههای دریایی اضافه می گشت تا با رشته کوههای اقیانوسی اشتباه نگردد .

کتایون ذوالقدر – دبیر زمین شناسی